Door Eric van Dusseldorp

Het was een beklemmend warme dag, 15 maart 1984. Liefst tachtig passagiers waren ’s ochtends in Chiang Mai ingestapt voor een lange busrit naar Khon Kaen en iedereen was voorbereid op een weliswaar vermoeiende, maar rustige reis. Maar op de weg tussen Lom Sak en Chum Phae, in de provincie Phetchabun, in een bergachtig gebied, ging het opeens gruwelijk mis.

De bus reed een steile heuvel op en kroop in een laag tempo, zelfs stapvoets, omhoog. Plotseling hoorden de passagiers schoten en er werd geschreeuwd. Het voertuig stopte en drie bandieten, gekleed in een militair uniform en voorzien van AK-47’s, karabijnen en handgranaten, stoven naar binnen. Ongeveer zeven andere gangsters, ook met een militaire outfit, bleven buiten.

“Allemaal naar buiten”

“Allemaal naar buiten!” werd er geschreeuwd. De doodsbange inzittenden hadden geen keus. “Allemaal in de rij gaan staan, een voor een, neem jullie bagage mee en maak een lange rij!” Iedereen gehoorzaamde waarna de tien criminelen de passagiers een voor een fouilleerden en beroofden van geld en sieraden.

Puur toevallig kwam er een politieman in burgerkleding aan. Hij verbaasde zich over het tafereel en vroeg wat er aan de hand was. Het antwoord was duidelijk: de gangsters namen hem met AK-47’s onder vuur en de agent raakte zwaar gewond. Toch wist hij te ontkomen en zich in veiligheid te brengen. 

Dan zit ook alles tegen

Later kwam er een wagen langs met vijf kennelijk gewaarschuwde politiemannen. Ook zij werden beschoten en twee van hen raakten zwaar gewond. Er kwam een motorrijder voorbij die versterking wilde halen. Maar als het tegenzit, dan zit ook alles tegen: de man kreeg onderweg een ongeluk.

Kennelijk voelden de bandieten zich veilig en op hun gemak in het destijds erg afgelegen gebied. Ze leken zeker van hun zaak en namen rustig de tijd, zelfs drie uur, tot de laatste buspassagier al zijn waardevolle spullen had afgeleverd.

Maar daar bleef het niet bij. De boeven namen vijf gijzelaars mee, kennelijk als afweerschild, die later ongedeerd werden vrijgelaten. De buit was ongeveer 200.000 baht in geld en de nodige sieraden. Voor die tijd was dat veel.

Daders gedood bij vuurgevecht

Deze gewelddadige overval was bepaald niet de enige in zijn soort, maar wel een van de laatste. Op 8 juni werden in Nakhon Si Thammarat vier vermoedelijke daders bij een vuurgevecht gedood. Daarna werd het relatief stil wat overvallen in het noordelijke deel van Thailand betreft.

Wie de daders precies waren, valt niet met zekerheid te zeggen. Er lijkt ook geen proces te zijn geweest, althans: bronnen ontbreken. De politie hield het op een netwerk rond de voormalige bandiet ‘Suea Khot’, die overigens zelf vijf jaar terug ‘uitgeschakeld’ – gedood? – was. Maar zijn handlangers liepen nog vrij rond.

Dit soort overvallen – en vooral deze in de bergen van Phetchabun – raakte buiten Thailand bekend en er waren wel zorgen over de veiligheid van westerse vakantiegangers. Sommigen bliezen zelfs hun voorgenomen reis naar het land van de glimlach af.

1965: opening Friendship Highway

Stond deze bende min of meer op zichzelf? Nee, sterker nog, het schijnt in de tweede helft van de jaren zestig nog veel erger geweest te zijn. Probleem is een beetje dat bronnen uiterst schaars zijn, aangezien nieuwsberichten amper werden bewaard. Het tijdperk van digitalisering moest immers nog aantreden. Er blijken niet veel meer bronnen te zijn dan een Amerikaans(!) congresdocument en het weekblad Time.

We schrijven 25 januari 1965, dus bijna twintig jaar voor de overval bij Phetchabun. Er gebeurde op die dag namelijk iets bijzonders, namelijk de feestelijke opening van de Friendship Highway. Dat was een nieuwe snelweg tussen Korat en Nong Khai, waarmee het traject Bangkok – Saraburi – Korat – Khon Kaen – Udon Thani – Nong Khai werd gecompleteerd.

Veel Europeanen kennen deze weg maar al te goed als ze met hun jonge Thaise partner naar de Isan reizen om (meestal) haar familie te ontmoeten. De weg heette “Friendship Highway” vanwege de financiering, grotendeels althans, door de Verenigde Staten. De Amerikanen wilden Thailand te vriend houden vanwege de communistische dreiging die toendertijd eigenlijk in heel Zuidoost-Azië aanwezig was en logischerwijs kostte dat geld.

Ongewone reeks brutale overvallen

Heel mooi, maar er kwam al snel stront aan de knikker rond deze nieuwe snelweg. We citeren het Amerikaans Congresdocument van 7 juni 1965, dus ruim vier maanden na de opening van de weg. Vertaald: “Doordat er wegen naar deze gebieden zijn aangelegd, hebben bandieten bussen en ander verkeer aangevallen. Begin dit jaar vond een ongewoon brutale reeks overvallen plaats, na de opening van een belangrijke snelweg tussen Korat en Nong Khai.”

Het Congresdocument heeft het dus duidelijk over bandieten (bandits), een term die toen niet zomaar werd gebruikt. Het moet dan echt wel gegaan zijn om gewapende bendes in plaats van gewone dieven. En dat ‘begin dit jaar’ in combinatie met de opening van de snelweg is natuurlijk veelzeggend. Er staat ook: bussen EN ANDER VERKEER. Dus ook als automobilist was je zeker niet veilig.

Een artikel in TIME Magazine uit hetzelfde jaar heeft het over (vertaald): “De onlangs voltooide Vriendschapssnelweg (…) heeft een agressie teweeggebracht die niemand had verwacht.”

Dertig overvalbendes tussen Korat en Nong Khai

En dan: “De dertig overvalbendes uit de regio razen nu in snelle auto’s over de Friendship Highway, rijden naast bussen en schieten op ze, waarna ze de passagiers beroven van geld en sieraden.” Huh? Dertig bendes? Dus geen dertig overvallen, geen dertig overvallers, maar dertig BENDES. Kon je de Isan en vooral de vriendschapssnelweg uit die tijd dan niet een beetje vergelijken met het Wilde Westen? 

Gek genoeg werd die vergelijking getrokken door de Thaise politie. Want volgens TIME verklaarde die dat veel bandieten hun technieken hadden geleerd van Amerikaanse westerns op televisie. Maar… dat kan natuurlijk niet, want in het Wilde Westen reden er nog geen auto’s. Dus een oldtimer met Henry Fonda en Claudia Cardinale erin… no way. Maar de vergelijking met het Wilde Westen was verder deels nog niet zo slecht, zie de cijfers en de feiten.

Veedieven werden snelwegrovers

TIME gaf destijds een verklaring voor dit soort overvallen. De daders zouden zich vroeger bezig hebben gehouden met veediefstal. Door de nieuwe snelweg stapten zij over op snelwegroverij (highway robbery). Het geld verplaatste zich van het platteland naar de weg en de criminelen verhuisden mee. De buit liep niet meer op vier poten door de rijstvelden, maar reed op vier wielen over asfalt.

En hoe is het nu, anno 2026? We lezen vaak: vroeger was alles beter, in Nederland, België, maar ook Thailand. Maar is dat wel zo? Criminaliteit is van alle tijden en als mensen de kans krijgen om iets fouts te doen, dan doen ze dat als ze er zelf beter van worden en de risico’s beheersbaar zijn. In Thailand krijgen ze die kans niet meer, tenminste niet als het gaat om overvallen op voertuigen langs snelwegen. Je kunt nu veilig met je liefje naar de Isan over de vriendschapssnelweg. Niemand valt je lastig. Goede reis, maar denk er dan nog even aan hoe het vroeger was!

—–

Disclaimer. Voor dit verhaal zijn vooral drie bronnen gebruikt: een Amerikaans Congresdocument van 7 juni 1965, een artikel in TIME uit 1965 en een Thaistalige aflevering van Legendary Channel uit 1984. Het plaatje is AI en dient alleen als verlevendiging van de tekst en heeft verder geen historische toegevoegde waarde.