ISAAN — Veel mensen denken dat verkeersongevallen de belangrijkste doodsoorzaak in Thailand zijn. Maar jaarlijks overlijden er ook duizenden mensen aan een ziekte die zich veel minder zichtbaar ontwikkelt: galwegkanker. De oorzaak is vaak een parasiet die wordt overgedragen via rauwe zoetwatervis.

Het gerecht “koi pla” bestaat uit fijngehakte rauwe vis, kruiden, lente-ui en limoensap. Het is goedkoop, snel klaar en al generaties populair in Isaan, in het noordoosten van Thailand. Mensen eten het thuis, maar ook in restaurants.

Toch waarschuwt het Thaise ministerie van Volksgezondheid ervoor. “Koi pla” behoort tot zes gerechten die mensen beter kunnen vermijden, omdat de vis niet wordt verhit. 

De andere zijn bijvoorbeeld;

  • “larb pla”, een rauwe visvariant van “larb”.
  •   rauwe “pla som”.
  • “pla jom”.
  •   rauwe “pla ra”.
  • “mum pla”.

Ook “som tam” met ongekookte “pla ra” kan gevaarlijk zijn. De gerechten worden meestal gemaakt met zoetwatervis uit de karperfamilie. Vis die goed wordt gekookt of doorbakken vormt geen probleem. Rauwe of onvoldoende verhitte vis wel.

De boosdoener is “Opisthorchis viverrini”, een leverbot van ongeveer vijf tot tien millimeter lang. De larven zitten in het visvlees. Wie rauwe vis eet, kan de parasiet binnenkrijgen. Die groeit vervolgens uit tot een volwassen worm in de galwegen.

Veel besmette mensen merken daar jarenlang niets van. Ondertussen veroorzaakt de parasiet voortdurend irritatie en ontstekingen. Volgens het ministerie kan het twintig tot dertig jaar duren voordat die chronische ontsteking leidt tot galwegkanker.

De eerste klachten ontstaan vaak pas wanneer de ziekte al vergevorderd is. Mogelijke symptomen zijn koorts, gewichtsverlies, geelzucht, bleke ontlasting en donkere urine. Tegen die tijd is de tumor vaak al groot. De ziekte komt ongeveer 2,5 keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.

Evenveel doden als door verkeersongevallen!

Het Thaise ministerie van Volksgezondheid meldde dat in 2021 tussen de 15.000 en 20.000 mensen stierven aan galwegkanker. Het Nationaal Kankerinstituut registreerde dat jaar 14.971 sterfgevallen door lever- en galwegkanker samen: ongeveer 41 per dag.

Ter vergelijking: de WHO schatte het aantal verkeersdoden in Thailand in 2021 op 18.218, gemiddeld zo’n 50 per dag.

De aantallen liggen dus dicht bij elkaar. Toch krijgt verkeersveiligheid veel meer aandacht. Dat is begrijpelijk: verkeersongevallen zijn zichtbaar en gebeuren plotseling. De gevolgen van het eten van rauwe vis worden soms pas tientallen jaren later duidelijk.

Bij grootschalige tests die tussen oktober 2024 en juli 2026 werden uitgevoerd, testte gemiddeld 28 procent van de ongeveer 200.000 deelnemers positief. Dat percentage zegt niet alles over de hele Thaise bevolking, omdat de gratis test vooral beschikbaar was voor mensen met risicovolle eetgewoonten.

Volgens de beschikbare gegevens spoort de urinetest ongeveer 94,2 procent van de besmettingen op. Bij ongeveer 93,2 procent van de niet-besmette personen geeft de test een negatief resultaat.

Slechts een kwart haalt medicatie op

De behandeling bestaat uit een ontwormingsmiddel. Toch haalde slechts 23,29 procent van de positief geteste personen de medicatie daadwerkelijk op. Ongeveer driekwart deed dat dus niet.

Maar zelfs een behandeling lost het probleem niet volledig op. Wie daarna rauwe vis blijft eten, kan opnieuw besmet raken. Jaarlijks ontwormen biedt daarom geen echte bescherming tegen galwegkanker als de eetgewoonten niet veranderen.

Voor toeristen en expats is de veiligste keuze dan ook eenvoudig: eet in Isaan alleen zoetwatervis die volledig gaar is bereid.

Jelle, correspondent in Thailand